Motor Koruma Şalteri

Motor koruma şalterleri aşırı akıma karşı termik, kısadevre akımlarına karşı manyetik etkiyle koruma yapan elektrik devre elemanlarıdır. Günümüzde bu şalterler termik rölelerin yerini almaya başlamıştır. Bunun nedeni adından da anlaşılacağı üzere şalter (açma – kapama) görevi yapabilmesidir. Daha önceki dersimizde termik rölenin güç bağlantı noktalarının devreyi açma kabiliyeti bulunmadığını belirtmiştik.

Motor Koruma Şalterinin Yapısı ve Çalışması

Motor koruma şalteri yapısında termik açma mekanizması ve manyetik açma bobini bulunur. Termik açma mekanizması termik rölelerde olduğu gibi, genleşme katsayısı farklı olan iki adet metal tabakanın birleştirilmesiyle oluşan bimetal tabakadan meydana gelir. Motor koruma şalterine bağlı cihaz, ayarlanan eşik akımı üzerinde yüklenmeye başlayınca, termik mekanizma üzerinde ısı etkisiyle bir genleşme meydana gelir. Bu genleşme bimetal tabakanda yüksek genleşme katsayılı metalden, düşük genleşme katsayılı metale doğru bir hareket etkisi oluşturur. Bimetal tabakada oluşan hareket etkisi açma mekanizmasını harekete geçirerek devreyi kesmesini sağlar. Bimetal tabakanın yapısı aşağıdaki görselde verilmiştir.

Manyetik açma mekanizması ise doğrudan yüke seri bağlı olan bobinden meydana gelir. Kısadevre anında maksimum seviyeye ulaşan arıza akımı, manyetik açma bobini üzerinde bir manyetik alan oluşturur. Oluşan bu manyetik alan elektromıknatıs özelliği ile açma bobinini harekete geçirir ve hattı kısadevre akımına karşı korur.

Bir motorda termik etki ile manyetik etki arasındaki fark nedir?

Termik etki motor milinin zorlanması, sargıların nemlenmesi ya da motorun nominal gücü üzerinde çalışmasından meydana gelen, nominal akım seviyesinin birkaç amper üzerinde akım çekmeye zorlanmasıdır. Bu şartlar altında çalışlan motorun sargılarının ısınarak yanma ihtimalini ortadan kaldırmak için termik koruma kullanılmaktadır.

Manyetik koruma ise kısadevre gibi ani aşırı akımlardan tesisatın etkilenmesini önlemek için kullanılır.

Eğer bir motor, enerji verildiği anda motor koruma şalteri devreyi kesiyorsa, o motorda kısadevre mevcuttur, ve manyetik bobin üzerinden açma yapıyordur. Kısadevre etkisi gösteren motorun sargıları yanmış olabilir.

Eğer devreye girip bir süre çalıştıktan sonra motor koruma şalteri devreyi kesiyorsa, o motorun milinde zorlanma ya da sargılarda nemlenme nedeniyle termik mekanizma üzerinden açma yapıyordur. Yüksek ihtimalle motor soğuduğunda tekrar devreye alınarak çalıştırılabilir.

Motor koruma şalterlerinde ayrıca el ile açma kapamayı mümkün kılan Kapama (Kurma) ve Açma mandalları bulunur. Böylelikle yük manuel olarak da kontrol edilebilir.

Aşağıda örnek motor koruma şalterlerini görebilirsiniz;

Motor Koruma Şalteri Seçimi ve Etiket Değerleri

Kullanacağımız yük için motor koruma şalteri seçerken dikkat etmemiz gereken birkaç değer mevcuttur. Bu değerleri etikete göre inceleyebiliriz.

Anma Akım Aralığı

Motor koruma şalterin bağlayacağımız motorun çekeceği akımı motor etiketinden okuyabiliriz. Eğer motor etiketinde herhangi bir akım değeri bulamıyorsak, motorun gücüne ve nominal gerilimine göre çekilebilecek akımı hesaplayabiliriz.

P = U x I x Cosfi x kök3 formülünden akım değeri olan I değerini çekersek, yeni formülümüz I = P/(U x Cosfi x kök3) olacaktır.

7,5 kW değerindeki 400V şebekeye bağlı bir motorun çekeceği akımı hesaplamak için, I = 7500/(400 x 1,73 x Cosfi) formülünden, akım değerini 13,8 A buluruz.

Kullanacağımız motor koruma şalterinin anma akımının alt seviyesi 13,8 A’den düşük ya da eşit, üst seviyesi ise 13,8A’den büyük olmak zorundadır. Bu değere göre motor koruma şalterinin akım aralığını 13-18A olarak seçebiliriz.

Kısadevre Kesme Akımı

Motor koruma şalteri üzerinde yazan Icu kısadevre kesme akımı kullanacağımız cihazın kısadevre kesme kapasitesini belirler. Örneğin bir motor koruma şalterinde Icu = 3kA yazıyorsa, bu motor koruma şalteri 3kA değerinde bir kısadevre akımında sorunsuz açma yapabilir demektir.

Nominal Gerilim

Nominal gerilim değeri, motor koruma şalterinin sürekli ve sorunsuz çalışabileceği gerilim değerini belirtir. Etiketinde U = 380V/415V değeri yazan bir motor koruma şalterini bir fazlı 220V gerilim ile çalıştırmak mümkündür. Ancak 3 faz 3 kutuplu bir motor koruma şalterini tek faz ile çalıştırmak istersek, motor koruma şalterinin güç kontaklarını aşağıdaki görselde görüldüğü gibi seri bağlamak, boşta kontak bırakmamak gerekir.

 

Motor Koruma Şalteri Eşik Akımı Ayarı

Motor koruma şalterinde eşik akımı ayarı yapılırken dikkat edilecek olan en önemli husus, motorun nominal (etiketinde yazılı) akımına göre değil, çalışma sırasında çektiği akıma göre ayarlanması gerekir. Çünkü motorun nominal akımı, çektiği akımdan farklı olabilir. Bu nedenle, öncelikle motor normal çalışma ortamında devreye alınır, ardından pens ampermetre ile 3 fazdan çekilen akım ölçülür. Son olarak motor koruma şalteri eşik akımı, en yüksek faz akımı baz alınarak, ölçülen akımın %15 fazlası değerine ayarlanabilir. %15 fazlası değeri, ölçülen akımı 1,15 ile çarparak bulunabilir.

Örneğin ölçtüğümüz akım 13,8A ise, motor koruma şalterinin eşik akım ayarını 13,8 x 1,15 = 15,8A değerine ayarlayabiliriz.

Motor koruma şalterlerinin kumanda ve güç devresi sembolü aşağıdaki gibidir;

mataor-koruma-salteri-sembolu

Motor Koruma Şalteri Kumanda Sembolü

motor koruma şalteri güç devresi sembolü

Motor Koruma Şalteri Güç Devresi Sembolü

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir